MEME HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

(İlgili fotoğraflara ameliyat görüntüleri sayfasından ulaşabilirsiniz)

Bu bölüm danışmanlarımızdan Prof.Dr.Fatih Ağalar gözetiminde Op.Dr.Sedat Döm tarafından hazırlanmıştır.

MEME HASTALIKLARI

Meme, göğüs ön duvarında yer alır. Temel olarak meme bezi, süt kanalları ve bağ dokusu içerir. Meme bezi süt salgılanmasından sorumludur. Bu salgı süt kanalları aracılığıyla taşınır. Süt kanalları birleşerek daha büyük kanalları oluşturur ve meme başına açılır. Meme ergenlik dönemine kadar gelişme göstermezken, sonrasında kadınlarda özellikle östrojen, progesteron ve prolaktin adı verilen hormonların etkisi ile hayat boyu fizyolojik gelişim ve değişim gösterir. Erkeklerde ise normal meme hayat boyu sessizliğini korur.

Normal meme nedir?

Bu sorunun maalesef tek bir cevabı yoktur? Her kadının memesi kendine özgüdür. Sizin için normal olan, bir başka kadın için anormal kabul edilebilir. Bunun nedeni ise memenin hayat boyu gösterdiği değişimdir. Ergenlik, gebelik, emzirme ve menapoz gibi normal fizyolojik süreçler bile memede değişime sebep olabilmektedir. Bunun yanı sıra kullanılan ilaçlar, hızlı kilo değişimleri vb. diğer sebeplerde memede farklılaşmaya neden olur.

Meme hastalıklarında kullanılan testler:

Her ne sebeple olursa olsun Genel Cerrahi kliniğine başvuran hastalara rutin meme muayenesi yapılmaktadır.(1) Meme hastalıkları tanısında ve tarama amaçlı kullanılan diğer testler ise:

Kendi kendine meme muayenesi
Klinik meme muayenesi
Mamografi
Sitolojisi
Meme ultrasonografisi
Manyetik rezonans inceleme (MRI)

Kendi kendine meme muayenesi ile ilgili tartışmalar devam etse de (2-4) 20 yaşından itibaren genelde önerilmektedir. Kendi kendine meme muayenesini uygulamaya karar verdiyseniz, ideal zamanlama adetin başlangıcından sonraki 7-10. gündür. Menapozdaki kadınlar için bir gün belirleyip, her ay muayeneyi tekrarlamak uygun olur. Kendi kendine meme muayenesi broşürü için (http://ketem.org/meme_kanseri.php)
Klinik meme muayenesi: Genel Cerrahi uzmanı tarafından yapılan muayenedir. Doktorunuz muayene sonrasında daha ileri tetkiklerin yapılmasına karar verebilir.
Mamografi: meme dokusunun içeriğini X ışınları ile gösterilmesidir yani meme röntgeninin çekilmesidir. Meme hastalıklarının tanısında kullanılmaktadır. Ancak mamografinin asıl değeri klinik muayenede fark edilmeyen anormal yapıları dahi gösterebilmesidir. Özellikle meme kanseri erken tanısında kullanılmaktadır. Bu nedenle mamografi tarama programları geliştirilmiştir.
Sitolojisi: meme başı akıntısı olan hastalarda, bu akıntıdan örnek alınması veya meme içi kitleden iğne ile örnek alınması sonrasında; Patoloji uzmanı tarafından mikroskop altında incelenmesidir.
Meme ultrasonografisi ve MRI, meme hastalıkları teşhisinde kullanılan görüntüleme yöntemleridir. Özellikle ultrasonografi; muayenede fark edilen veya mamografide görüntülenen kitleye yönelik solid (katı)- kist( içi sıvı dolu kese) ayrımını yapmakta kullanılmaktadır.

Sık karşılaşılan meme hastalıkları:

Genel Cerrahi polikliniğine meme şikayeti ile başvuran hastalarda sıklıkla karşımıza çıkan belirtiler.

Memede ağrı
Meme başından sıkınca veya kendiliğinden ortaya çıkan akıntı
Memede şekil bozukluğu, meme derisinde veya meme başında içeri çökme
Memede kızarıklık, ısı artışı
Memede kitle

Meme ağrısı hayatın her döneminde gelişebilmekteyse de, sıklıkla üreme çağındaki kadınlarda karşımıza çıkmaktadır.

Meme ağrısı

Hemen her kadın hayatının bir döneminde meme ağrısı ile karşılaşmaktadır. Meme polikliniklerinde en sık karşılaşılan şikayettir. Meme ağrısının daha sık karşılaşılan şekli ise, döngüsel veya fizyolojik ağrı adı verilen, adet döneminin 1-4 gün öncesinde görülen ağrıdır. Sıklıkla ağrıya memede şişlik, sertlik eşlik eder. Bu durum normaldir. Bu şikayetlerin 1 haftadan uzun sürmesi ise bozukluk olarak kabul edilmektedir.(5-6)
Döngüsel olmayan ağrıda ise adet dönemleri ile ilişki yoktur. Sıklıkla meme bezi kaynaklı olsa da, hormonal kaynaklı veya meme dışı hastalıklara bağlı olabilir. Doktor kontrolü gerektirir. (5-6)

Meme başı akıntısı

Emzirme dönemleri dışında meme bezinden az miktarda salgı mevcuttur. Ancak bu salgı süt kanallarından emilir yani fark edilmez. Meme başı akıntısının en sık nedeni memeye baskı sonucu salgının dışarı akmasıdır. Bu şekilde sıkınca görülen akıntının önemi yoktur. Diğer bir neden ise meme salgısının miktarının artmasıdır.
Sonuç olarak; meme başından kendiliğinden gelen akıntılar için doktorunuza başvurmanız gerekmektedir.

Memenin iltihabi hastalıkları, meme absesi

            Memede, sıklıkla meme başına yakın bölgede başlar. Genellikle emziren annelerde ortaya çıkar. Memede kızarıklık, ödem, hassasiyet ile başlar. Tanı ve tedavide gecikme olursa hızla yayılabilir ve abse gelişebilir.
            Tedavisi genelde ayaktan mümkünse de, ilerlemiş hastalık mevcutsa hastaneye yatış gerekebilir. Abse oluşmuş ise cerrahi ile boşaltılması gerekir.
            Tedavi sırasında genelde emzirmeye devam edilmekteyse de, bu mutlaka doktorunuza danışarak alınması gereken bir karardır.

Memede kitle

            Meme yeni fark edilen sertlik Genel Cerrahi polikliniğine sık başvuru nedenidir. Bu yapılar genelde “fibrokistik değişiklik” adı verilen tablodur. Bu durum tek bir hastalık değildir. Meme bezi ve süt kanallarındaki anormal yapılaşma olarak tarif edilmektedir.
            Sık görülen diğer bir memede kitle sebebi ise “fibroadenom” adı verilen iyi huylu bir meme tümörüdür. Genelde genç-orta yaş kadınlarda görülür.
            Memede yeni fark edilen kitlenin daha nadir görülen nedeni de meme kanseridir. Bu nedenle yeni fark edilen kitle varlığında doktorunuza başvurmanız gerekmektedir.

Hiçbir şikayetim yok, meme muayenesi yaptırmalımıyım?

Bu noktada meme taramasından bahsetmek gerekmektedir. Bu konuda kesin bir sözbirliği olmamakla birlikte: American Cancer Society (ACS) hiç bir şikayeti olmayan 20-39 yaş arası kadınlarda 3 yılda bir klinik meme muayenesi önermektedir. (7) 40 yaşından sonra ise yıllık meme muayenesi yapılmasını önermektedir. T.C. Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı ise, 20 yaş sonrası tüm kadınlarda yıllık klinik meme muayenesi önermektedir. (8) Meme tarama programlarının ayrılmaz bir parçası da uygun hasta gruplarında uygulanan mamografi taramasıdır.
.
Mamografi taraması nedir?

            Mamografi meme muayenesinde fark edilmeyen kitlelerin görüntülenmesinde faydalıdır. Ayrıca ‘’mikrokalsifikasyon’’ adı verilen meme kanserinin habercisi olabilecek kireçlenme kümelerinin görüntülenmesini sağlar.
            Meme kanseri taraması için ise ACS 40 yaş sonrasında yıllık mamografi önermektedir. T.C. Sağlık bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı ise 55 yaş üstü kadınlarda 2 yılda bir mamografi çekilmesi tavsiye etmektedir. (2-4,7-8)
            Yapılan çalışmalar mamografi taramasının önemini ortaya koymuş ve meme kanserine bağlı ölümleri % 20’ye varan oranlarda azalttığı ortaya konmuştur. (9-10) Genel kural olarak 35 yaş altındaki kadınlarda meme dokusu daha yoğun olduğu için, mamografi ile şüpheli yapılar görüntülenemeyeceğinden, mamografi önerilmemektedir.

Meme kanseri:

Meme kanseri A.B.D.’de kadınlarda –deri kanserinden sonra- en sık görülen kanser türüdür. Ayrıca beyaz ırkta kansere bağlı ölüm sebeplerinde birinci sıradadır. (11) Benzer durum Türkiye içinde geçerlidir. Sağlık Bakanlığı 2005 yılı verilerine göre kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. (12) Kadınlarda yaşam boyu meme kanserine yakalanma riski % 12 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak meme kanserinin tüm diğer kanser türlerine göre önceliği vardır.

Meme kanseri belirtileri nelerdir?

Memede yeni fark edilen kitle
Meme başı akıntısı
Meme derisinde – meme başında renk değişikliği, kalınlaşma
Meme başında – meme derisinde içeri çekilme
Koltuk altında fark edilen kitle

Meme kanserinde bu belirtilerin bir veya birden fazlası görülebilir. Ancak unutulmamalıdır ki, bu şikayetler bir çok iyi huylu meme hastalığında da görülmektedir.

Meme kanserine yakalanma riskim var mı?

Meme kanseri gelişiminde neden olan faktörler belirlenmeye çalışılmaktadır. Buna göre: egzersiz, erken doğum ve emzirme meme kanseri gelişiminde koruyucudur. Öte taraftan: erken yaşta adet görmek, geç yaşta menapoza girmek, şişmanlık, alkol ve sigara kullanımı, östrojen hormonu içeren ilaçlar kullanmak ise meme kanserine yakalanma şansını arttırmaktadır. Ayrıca genetik yatkınlık, ailede meme kanseri öyküsü olması ve ileri yaş, göğüs duvarına ışın tedavisi almış olmak meme kanseri riskini arttırmaktadır.
Tüm bu risk faktörleri topluca değerlendirildiğinde, sonuçlar hem doktor hem de hastalar için kafa karıştırıcıdır. Bu nedenle günümüzde her kadın için bireysel risk analizi yapılma eğilimi doğmuştur. Gail modeli adı verilen bu yöntem ile her bir risk faktörü, puanlanmakta ve toplam skor, genel toplum skoru ile karşılaştırılarak bireysel risk hesaplanmaktadır.(7-9) Gail modeli skorlama sistemi için hesap tablosu için *(http://www.cancer.gov/bcrisktool/ )

* Bu hesaplama tablosu doktorlara yönelik verilmiştir. Ziyaretçilerimiz için uygun olan, Genel Cerrahi uzmanına başvurmalarıdır.

Meme kanserinden korunmak için ne yapmalıyım?

Meme kanserinden korunmak amaçlı etkileri kesin olmasa da günümüzde hastalarımıza tavsiyelerimiz(10-12) :

Fiziksel egzersiz
Alkol, sigara kullanımının engellenmesi
Şişmanlığın engellenmesi
Düzenli beslenme
Daha genç yaşta doğum yapılması (< 30 yaş)
Emzirmek

Unutulmamalıdır ki meme kanserinden korunmanın en iyi yolu, erken tanı ve tedavidir. Bu nedenle hastalarımız mutlaka meme tarama programına katılmalıdırlar. Program içeriğini tekrar etmek gerekirse:

Kendi kendini muayene
Klinik meme muayenesi
Mamografi taraması

Referanslar:

1.Saslow, D., Hannan, J., Osuch, J., Alciati, M.H., Baines, C., Barton, M. ve diğerleri. (2004) Clinical breast examination: practical recommendations for optimizing performance and reporting. CA Cancer J Clin, 54 (6), 327-344.
2.Screening for breast cancer: u.s. Preventive services task force recommendation statement. (2009) Ann Intern Med, 151 (10), 716-726, W-236.
3.Smith, R.A., Cokkinides, V.,Brawley, O.W. (2009) Cancer screening in the United States, 2009: a review of current American Cancer Society guidelines and issues in cancer screening. CA Cancer J Clin, 59 (1), 27-41.
4.Wilke, L.G., Broadwater, G., Rabiner, S., Owens, E., Yoon, S., Ghate, S. ve diğerleri. (2009) Breast self-examination: defining a cohort still in need. Am J Surg, 198 (4), 575-579.
5.Smith, R.L., Pruthi, S.,Fitzpatrick, L.A. (2004) Evaluation and management of breast pain. Mayo Clin Proc, 79 (3), 353-372.
6.Miltenburg, D.M.,Speights, V.O., Jr. (2008) Benign breast disease. Obstet Gynecol Clin North Am, 35 (2), 285-300, ix.
7.Gail, M.H. (2001) The estimation and use of absolute risk for weighing the risks and benefits of selective estrogen receptor modulators for preventing breast cancer. Ann N Y Acad Sci, 949, 286-291.
8.Ozanne, E.M., Klemp, J.R.,Esserman, L.J. (2006) Breast cancer risk assessment and prevention: a framework for shared decision-making consultations. Breast J, 12 (2), 103-113.
9.Domchek, S.M., Eisen, A., Calzone, K., Stopfer, J., Blackwood, A.,Weber, B.L. (2003) Application of breast cancer risk prediction models in clinical practice. J Clin Oncol, 21 (4), 593-601.
10.Abrahamson, P.E., Gammon, M.D., Lund, M.J., Britton, J.A., Marshall, S.W., Flagg, E.W. ve diğerleri. (2006) Recreational physical activity and survival among young women with breast cancer. Cancer, 107 (8), 1777-1785.
11.American Cancer Society. Cancer Facts and Figures. Atlanta, GA: American Cancer Society, 2005
12. http://www.kanser.gov.tr/index.php?cat=11
13.Breast cancer and breastfeeding: collaborative reanalysis of individual data from 47 epidemiological studies in 30 countries, including 50302 women with breast cancer and 96973 women without the disease. (2002) Lancet, 360 (9328), 187-195.
14.Singletary, S.E. (2003) Rating the risk factors for breast cancer. Ann Surg, 237 (4), 474-482.